Międzyrzec:

A może powinienem napisać, że chodzi o Meżyrecze albo Międzyrzecze, bo tak właśnie podpisany jest Międzyrzec Podl. na węgierskich mapach sztabowych z 1910 roku, które można obejrzeć sobie w internecie. Skala map to 1:200.000 więc zupełnie przyzwoita i można dopatrzeć się bardzo wielu interesujących szczegółów.

Mnie oczywiście najbardziej zainteresowały na tych węgierskich mapach sprzed pierwszej wojny światowej okolice Międzyrzeca, ale jak można się domyślać naszych baranków nie interesowały wyłącznie te tereny. Na stronie lazarus.elte.hu dostępny jest zbiór map obejmujący swoim zasięgiem mniej więcej ¾ współczesnej Polski (aż do linii Szczecin-Sokółka), południowo-wschodnie Niemcy (do linii Kolonia-Szczecin), całą Szwajcarię, Austrię, Czechy, Słowację, całe północne i środkowe Włochy (aż po Rzym) i niewielkie fragmenty wschodniej Francji, praktycznie całe Bałkany aż po Grację i fragmenty Turcji ze Stambułem, a na wschodzie większą część współczesnej Białorusi, zachodnią Ukrainę (do linii Czarnobyl-Kijów-Odessa) oraz Mołdawię a także oczywiście same Węgry.

Jest więc co oglądać. Żeby zobaczyć jak wyglądał Międzyrzec przed równo stu laty trzeba kliknąć na fragment podpisany Siedlec (Siedlce) i chwilę poczekać, bo plik JPG jest dość ciężki. A Międzyrzeca szukać przy prawej krawędzi mapy mniej więcej w połowie wysokości. Warto też zajrzeć na mapkę podpisaną jako Brest Litowsk (Brześć Białoruski) żeby zobaczyć jak przed pierwszą wojną światową wyglądała wschodnia część Międzyrzecczyzny.

Mapy zawierają ogromną ilość smaczków i ciekawostek, jak choćby nazwa Ruska Wola na określenie dzisiejszej Polskowoli. Stołpno jest jeszcze osobną wsią, a Halasy podpisane są jako Golasy. Dołha ma pisownię Dołga… ciekawostek jest znacznie więcej i dla nieco bardziej spostrzegawczych osób zainteresowanych historią na pewno mapy te dostarczą potężną porcję rozrywki.

Cóż… świat się zmienia i niektórych wsi, które są zaznaczone na tych mapach dawno już nie ma. A tam gdzie są puste pola i lasy obecnie powstały nowe osiedla i wioski… na przykład Tuliłów, który obecnie rozrzucony jest przede wszystkim wzdłuż drogi będącej przedłużeniem ulicy Tuliłowskiej w Międzyrzecu oraz na północ od tej drogi na mapie zaznaczony jest jako dość duża wieś skupiona niemalże przy samej Krznie. I nie jest to żaden błąd… po prostu wieś po drugiej wojnie światowej odbudowano znacznie dalej na północ.

Zresztą dziś droga z Międzyrzeca do Łukowa biegnie prze Jelnicę i Strzakły. W 1910 roku chcąc pojechać z Międzyrzeca do Trzebieszowa i dalej do Łukowa należałoby raczej pojechać właśnie ulicą Tuliłowską prosto do Pościsz i Leszczanki, bo droga przez Jelnicę jeszcze wówczas nie istniała. Zresztą ta przez Leszczankę jest dziś w większej części tylko polną ścieżką.

Choć, jak mam być szczery aż tak wiele się nie zmieniło. A jeżeli już to czasami na gorsze, bo na przykład zniknęła linia kolejowa, która biegła z Łukowa na południowy-wschód pomiędzy Radzyniem Podlaskim a Międzyrzecem… a Radzyń omijała niemal dziesięć kilometrów (czy może należałoby napisać wiorst…), by parowozów nie było słychać w pałacu w Radzyniu Podlaskim, bo ówczesny właściciel radzyńskich włości nie przepadał za hałasami.

A jak już padła nazwa Radzyń (na tej mapie podpisany jest on Radin i dopiero w nawiasie figuruje jako Radzyń)… obok miasta zaznaczone są dwie wsie – Kozirynek Stary i Kozirynek Nowy…